بیمه باربری چیست؟

بیمه حمل و نقل کالا یا بیمه های باربری بیمه ای است که بموجب آن بیمه گر در مقابل حق بیمه ای که از بیمه گزار دریافت می کند متعهد می شود چنانچه در جریان حمل کالا از نقطه ای به نقطه دیگر در نتیجه وقوع خطرهای موضوع بیمه ، کالا تلف شده و یا دچار خسارت شود و یا بیمه گزار هزینه هایی در رابطه با این خطرات متحمل شود؛ زیان وارده را جبران نماید.

 انواع بیمه های باربری

  • بیمه های باربری وراداتی
  • بیمه های باربری صادراتی
  • بیمه های باربری داخلی

 بيمه هاي باربری وارداتي:

كالاهايي كه توسط اشخاص حقيقي و حقوقي از كشورهاي خارجي خريداري مي گردند که به  صورت خريدهاي براتي , بدون انتقال ارز و يا از طريق اعتبارات اسنادي انجام مي گيرد و با توجه به تبصره ب  ماده ۷۰ قانون تاسیس بیمه مرکزی ایران  و بیمه گری، خرید اين نوع بيمه نامه براي واردكنندگان اجباري مي باشد.

 بيمه هاي باربری صادراتي:

كالاهايي كه از ايران به مقصد كشورهاي خارجي حمل مي گردند نياز به بيمه نامه صادراتي دارند.

 بیمه های باربری داخلی:

بیمه نامه باربری داخلی بابت محمولاتی صادر می شود که از یک یا چند مبداء در داخل کشور به سایر مقاصد کشور حمل گردد. بنابراین مبدا و مقصد این نوع بیمه نامه در داخل کشور قرار دارد. در بیمه نامه های باربری داخلی خطرات تحت پوشش به دو دسته خطرات اصلی و اضافی تقسیم می شود که به شرح ذیل می باشد:

۱- خطرات اصلی

این خطرات از آن جهت اصلی نامیده می شوند که ارتباطی به ماهیت مورد بیمه ندارد و تواتر آنها بیشتر از سایر خطرات مرتبط با کالاهای خاص می باشد این خطرات عبارتند از: آتش‌سوزی و حادثه وسیله نقلیه شامل تصادف، واژگون شدن و پرت شدن وسیله نقلیه.

۲- خطرات اضافی

این گروه از خطرات متنوع بوده و بیشتر مرتبط با نوع کالا می باشد که با درخواست بیمه گزار و پرداخت حق بیمه اضافی می توان آنها را پوشش داد . خطرات رایج اضافی عبارتند از:

  • برخورد جسم خارجی با مورد بیمه
  • پرت شدن محموله از روی وسیله نقلیه ؛ مشروط بر اینکه کالای خسارت دیده به رویت بیمه گر رسیده باشد.
  • بارگیری و تخلیه مورد بیمه
  • سرقت کلی محموله همراه با وسیله نقلیه با فرانشیز ۲۰ درصد ارزش محموله

برخی اصطلاحات تخصصی بیمه باربری و حمل و نقل:

زیان همگانی: یکی از اصول قانون دریانوردی است که بر پایه آن همه طرف‌‌های دخیل در یک سفر دریایی، در هرگونه خسارتی که با قربانی کردن داوطلبانه بخشی از کشتی یا کالاهای آن به منظور نجات از موارد اضطراری صورت گرفته، به تناسب سهیم‌ هستند.

بیمه اتکایی(Reinsurance): قرارداد واگذاری که به موجب آن شرکت بیمه بخشی از تعهدات ‌بیمه‌ای‌ مازاد بر ظرفیت مالی و فنی خود را، مجدداً نزد شرکت یا شرکت‌‌های بیمه دیگر (شرکت‌های بیمه اتکایی) بیمه می‌نمایند.

بارنامه: بارنامه اوراق بهاداری است که از طرف مؤسسه بیمه باربری و حمل و نقل صادر و مشخصات کالا، نام و آدرس گیرنده و فرستنده کالا، میزان کرایه حمل، مشخصات، تعداد و وزن کالا در آن قید‌ می‌گردد. بارنامه به منزله قرارداد حمل، رسید دریافت کالا و سند مالکیت آن است.

Total Loss: فقط تلف شدن کامل مورد بیمه در یک مرحله بر اثر آتش سوزی، غرق شدن، سقوط هواپیما را در بر‌ می‌گیرد. این ‌بیمه‌نامه فقط تا رسیدن به مبادی ورودی کشور مقصد اعتبار دارد.

واقعی: یعنی وقتی کالا مثلاً در حادثه ‌آتش‌سوزی یا غرق شدن کلاً از بین برود.

فرضی: وقتی است که هزینه تعمیر و یا بازسازی کالا آن قدر باشد که از ارزش واقعی آن بیشتر شود. در این صورت ‌بیمه‌گر ترجیح می‌دهد غرامت آن را بپردازد.

ارزش مورد بیمه: در صورتی که بین ‌بیمه‌گزار و ‌بیمه‌گر توافق خاصی صورت نپذیرفته باشد، ارزش مورد بیمه شامل مجموع قیمت خرید کالا، هزینه حمل و عدم النفع‌ می‌باشد.

عدم نفع: میزان عدم نفع این ‌بیمه‌نامه معادل ۱۰% مجموع قیمت خرید کالا و هزینه حمل آن‌ می‌باشد، مگر آنکه صریحاً توافق دیگری شده باشد.

پارتشیپمنت: یعنی حمل به دفعات؛ به این معنی که کالای مورد بیمه طی چند مرحله از مبدا به مقصد مندرج در ‌بیمه‌نامه حمل گردد.

ترانشیپمنت (Transhipment): انتقال کالا از یک وسیله نقلیه به وسیله نقلیه دیگر ترانشیپمنت است. این نوع نقل و انتقال بیشتر در حمل و نقل ترکیبی رایج است که در آن از وسایل نقلیه مختلف از جمله کشتی، هواپیما، قطار، کامیون، تریلر و سایر وسایل برای ارسال کالا به مقصد استفاده‌ می‌شود. جریان انتقال غالباً با تخلیه و بارگیری مجدد همراه بوده و به دو شکل انتقال مستقیم و انتقال غیر مستقیم‌ می‌باشد.

اف او بی (FOB): یا تحویل روی عرشه، کلمه ‌ای برای توصیف یک فرآیند خاص از حمل و نقل کالاست و به معنی قیمت تا لحظه تحویل روی کشتی است. بنابر قوانین بین‌المللی در شرایط فوب، فروشنده وظیفه دارد تمامی هزینه‌‌های کالا را تا محل حمل اصلی متقبل شود و تمامی هزینه‌‌های بعد از این مرحله اعم از کرایه حمل، بیمه، تعرفه‌های وارداتی و غیره را خریدار متقبل می‌شود.

 انواع پوشش های بیمه باربری صادراتی و وارداتی

 پوشش Total Loss

این نوع بیمه عملاً در دنیا منسوخ شده و کاربرد چندانی ندارد و اساساً به بیمه تشریفاتی یا بیمه گمرگی شهرت یافته است. براساس‌ شرایط این‌ بیمه ‌نامه‌، ‌بیمه‌گر زمانی‌ اقدام‌ به‌ جبران‌ خسارت‌ بیمه‌گذار می‌کند که‌ تمامی‌ کالا و محموله‌ در جریان‌ حمل‌ و به‌ علت‌ یکی‌ از خطرات‌ دریا، از بین‌ رفته‌ است؛ و به ‌همین‌ دلیل‌ اگر بخش‌ عمده‌ کالا از بین‌ رفته‌ و صرفاً اندکی‌ از آن‌ باقی‌ بماند، ‌بیمه‌گر تعهدی‌ در جبران‌ خسارت‌ کالا نخواهد داشت. با توجه به ماده ۷۰ قانون تاسیس بیمه و بیمه گری و بر اساس‌ مصوبات‌ هیئت‌ وزیران‌، کالای‌ صادراتی‌ باید تحت‌ پوشش‌ ‌بیمه‌ای‌ قرارگیرد و چون‌ عرف‌ بر این ‌است‌ که‌ خریدار پوشش‌ ‌بیمه‌ای‌ مورد نیاز خود را که‌ متناسب‌ با کالاست‌ نزد ‌بیمه‌گر کشور خود تهیه‌ کند این‌ نوع‌ پوشش‌ ‌بیمه‌ای‌ صرفاً به ‌صورت‌ تشریفاتی‌ و جهت‌ ترخیص‌ کالا برای‌ عملیات‌ صادرات‌ مورد استفاده‌ قرار می‌گرفت‌.

 مجموعه شرایط C

خطرات تحت پوشش در مجموعه شرایط ‌بیمه‌گران کالا با کلوز C عبارتست از:

 ‌•  آتش‌سوزی یا انفجار

 •  به گل نشستن، زمین گیرشدن، برخورد با کف دریا، غرق شدن یا واژگون شدن کشتی یا شناور

 •  واژگون شدن یا خارج شدن وسیله حمل زمینی از راه یا خط

 •  تصادم یا برخورد کشتی، شناور یا هر وسیله حمل دیگر با هر جسم خارجی به غیر از آب

 •  تخلیه کالا در بندر اضطراری

 •  فدا کردن کالا در جریان زیان همگانی

 •  به دریا انداختن کالا برای سبک سازی

 •  خسارت همگانی

 •  مسئولیت مشترک در تصادم

علاوه بر خطرات اشاره شده در کلوز C،‌ می‌توان با دریافت حق بیمه اضافی خطر عدم تحویل یک بسته کامل کالا طبق کلوز (عدم تحویل انستیتو ‌بیمه‌گران لندن) را تحت پوشش قرار داد؛ که در این صورت باید ضمن قید شرط (عدم تحویل یک بسته کامل کالا طبق کلوز) در بخش شرایط خصوصی بیمه نامه، کلوز مورد اشاره نیز به ‌بیمه‌نامه الصاق گردد.

این ‌بیمه‌نامه با توجه به خطرات محدود خود، جزء بیمه نامه‌های ارزان قیمت محسوب‌ می‌گردد، که معمولاً فقط برای برخی کالاها که احتمال خسارت‌های جزئی آنها کمتر است، به کار‌ می‌رود؛ مثلاً برای حمل تیرآهن، ورق فولاد و …

 مجموعه شرایط B

خطرات تحت پوشش در مجموعه شرايط بيمه گران كالا با كلوز B عبارتست از:

 •  تمامي خطرات ذكر شده در مجموعه شرايط C

 •  زلزله , آتشفشان يا صاعقه

 •  به دريا افتادن كالا از روي عرشه كشتي

 •  ورود آب دريا , درياچه , رودخانه به كشتي , شناور , محفظه كالا, كانتينر يا محل انبار

 •  تلف كلي هربسته دركشتي ياشناور وياتلف كلي هر بسته به علت افتادن در هنگام بارگيري و يا تخليه كشتي يا شناور

مطابق قوانین علاوه بر خطرات مندرج در شرایط B خسارات ناشی از عدم تحویل یک بسته کامل کالا، دزدی و دله دزدی، قلاب زدگی، آبدیدگی، روغن زدگی، شکست، ریزش و خسارت ناشی از کالاهای دیگر نیز تحت پوشش بیمه‌ می‌باشد.

 فرانشيز یا سهم بیمه گزار از خسارت:

در مجموعه شرايطB به علت پوشش خطرات اضافي در ايران ۳% ارزش هر بسته خسارت ديده تحت عنوان فرانشيز به عهده بيمه گزار مي باشد. برای خطراتی که بین شرایط C  و B  مشترک‌ می‌باشد، فرانشیز اعمال نخواهد شد.

 مجموعه شرایط  A

در مجموعه شرایط ‌بیمه‌گران کالا با کلوز A تمامی خطرات به جز موارد استثنا شده در مجموعه شرایط مذکور (که در بخش استثنائات به آنها اشاره خواهیم کرد) تحت پوشش قرار‌ می‌گیرد.

 استثنائات شرایط سه گانه A, B, C

بیمه باربری و حمل و نقل با شرایط کلوزهای B ،A و C به هیچ وجه شامل خطرات زیر نمی شود:

  • تلف شدن،آسیب دیدن یا هزینه قابل انتساب به سوء عمل ارادی بیمه گزار
  • نشست و ریزش عادی،کسری عادی وزن با حجم و یا فرسودگی عادی مورد بیمه
  • تلف شدن ، آسیب یا هزینه ناشی از کافی نبودن یا نامناسب بودن بسته بندی یا آماده سازی کالای مورد بیمه
  • تلف شدن ، آسیب دیدن یا هزینه به علت عیب ذاتی یا ماهیت کالای مورد بیمه
  • تلف شدن ، آسیب دیدن یا هزینه ای که علت آن تأخیر باشد، حتی اگر این تأخیر ناشی از خطرات بیمه شده باشد
  • تلف شدن ، آسیب دیدن یا هزینه ناشی از اعسار یا ورشکستگی مالکان، مدیران، اجاره کنندگان یا گردانندگان کشتی
  • تلف شدن ، آسیب دیدن یا هزینه ای ناشی از کاربرد هر نوع سلاح یا وسیله ای که با انرژی اتمی یا شکست هسته ای یا واکنش مشابه دیگر یا نیرو یا ماده رادیو اکتیو باشد
  • عدم قابلیت دریانوردی کشتی یا شناور یا نامناسب بودن کشتی یا شناور برای حمل ایمن کالای مورد بیمه
  • جنگ ، جنگ داخلی ، انقلاب ، شورش ، قیام و یا زد و خوردهای داخلی ناشی از این امور
  • توقیف ، ضبط، مصادره ، تصرف یا اثرات ناشی از این امور یا اثرات ناشی از اقدام به شروع آنها
  • اعتصاب ، تعطیل محل کار ، درگیریهای کارگری ، آشوبها و یا اغتشاشات داخلی
  • هرگونه عمل تروریستی

بعضی از استثنائات، از جمله خطر جنگ، شورش، بلوا و اعتصاب و … با دریافت هزینه اضافه و خرید پوشش مربوط به آنها، قابل بیمه شدن‌ می‌باشند.

“آسيب عمدي ياتخريب عمدي كالاي مورد بيمه ياقسمتي از آن توام با سوءنيت از طرف هر كس به غیر از بیمه گذار ” در شرايطA پوشش دارد.

 شروع و خاتمه تعهدات بيمه گر

بیمه نامه‌های باربری و حمل و نقل بین المللی: مدت اعتبار بیمه نامه‌های A , B , C یکسان است. این ‌بیمه‌نامه از زمانی که کالای مورد بیمه، از انبار یا محل نگهداری ذکر شده در بیمه نامه، بارگیری شود و مقصد را توسط وسیله نقلیه یا هر وسیله حمل دیگری بدون وقفه و برای اولین بار ترک نماید، آغاز و در طول جریان عادی حمل ادامه‌ می‌یابد و در یکی از حالات زیر، هر کدام زودتر واقع شود، خاتمه‌ می‌یابد:

  • به محض تخلیه کامل کالا از وسیله حمل یا وسیله نقلیه دیگر در انبار یا محل نگهداری نهایی در مقصد درج شده در بیمه نامه.
  • به محض تخلیه کامل کالا از وسیله حمل یا وسیله نقلیه دیگر به هر انبار یا محل نگهداری دیگر در مقصد مندرج در ‌بیمه‌نامه یا قبل از آن، که ‌بیمه‌گذار یا کارکنان وی برای نگهداری کالا در خارج از مسیر حمل یا تقسیم و توزیع کالا در نظر گرفته باشند.
  • هنگامی که ‌بیمه‌گذار یا کارکنان او تصمیم‌ می‌گیرند خارج از مسیر عادی حمل، از هر یک از وسایل حمل زمینی یا سایر وسایل حمل یا کانتینر برای نگهداری کالای مورد بیمه استفاده کنند.
  • به محض انقضای ۶۰ روز از تخلیه کامل کالای مورد بیمه از کشتی در آخرین بندر تخلیه.
  • هرگاه پس از تخلیه کالای مورد بیمه از کشتی در بندر نهایی تخلیه و قبل از انقضای مدت بیمه نامه، قرار باشد که کالا به مقصد دیگری غیر از مقصد تعیین شده در ‌بیمه‌نامه حمل شود، بیمه طی مدت مقرر در شرایط ‌بیمه‌نامه به اعتبار خود باقی است ولی با شروع حمل به مقصد دیگر فاقد اعتبار است.

مدت های یاد شده در کلوز و شرایط عمومی را می توان قبل از انقضای آن با پرداخت حق بیمه اضافی با صدور الحاقیه  تمدید، افزایش داد.

بیمه نامه‌های داخلی

‌بیمه‌نامه داخلی از زمانی که وسیله نقلیه حامل کالا انبار یا محل نگهداری درج شده در این ‌بیمه‌نامه را، به منظور شروع حمل ترک نماید، آغاز و در طول جریان و مسیر عادی حمل ادامه‌ می‌یابد و به محض رسیدن وسیله حمل به مقصد مندرج در این ‌بیمه‌نامه خاتمه‌ می‌یابد.

مدت اعتبار ‌بیمه‌نامه ها

در صورتی که تا قبل از انقضای تاریخ مدت اعتبار بیمه نامه، طبق شرایط عمومی بیمه باربری و حمل و نقل (وارداتی و صادراتی) تمام یا بخشی از محموله حمل نشده باشد، ‌بیمه‌گذار باید پیش از انقضای مدت بیمه نامه، درخواست تمدید ‌بیمه‌نامه را به ‌بیمه‌گر ارائه دهد تا الحاقیه مربوطه صادر گردد.

 شرط طبقه بندي كشتي ها:

هر نوع شناور، دریا پیما یا اقیانوس پیما با بدنه فلزی و دارای نیروی محرک، که از نظر رده‌بندی توسط یکی از اعضاء یا اعضای وابسته به انجمن بین المللی موسسات رده‌بندی (IACS) و یا مؤسسات مجاز رده‌بندی ایرانی، مورد تأیید قرارگرفته باشد و همچنین از نظر محدودیت سنی نیز منطبق با کلوز رده‌بندی باشد، کشتی طبقه بندی شده تلقی‌ می‌گردد.

حمل دریایی مورد بیمه باید به وسیله کشتی طبقه بندی شده صورت پذیرد، در غیر این صورت ‌بیمه‌گزار موظف است مشخصات کشتی یا شناورهای مورد نظر را قبل از شروع حمل به ‌بیمه‌گر اعلام نموده و موافقت ‌بیمه‌گر را اخذ نماید. چنانچه حمل کالا با کشتی طبق بندی نشده بدون اطلاع ‌بیمه‌گزار صورت گرفته باشد، ‌بیمه‌گزار موظف است مراتب را، بلافاصله پس از اطلاع، به ‌بیمه‌گر اعلام نموده و شرایط و اضافه نرخ مربوط به حمل کالا با کشتی طبقه بندی نشده را قبول نماید.

در بیمه نامه‌های باربری و حمل و نقل که وسیله نقلیه آن کشتی است قید” کشتی طبقه بندی شده طبق کلوز پیوست “در متن ‌بیمه‌نامه الزامی‌ می‌باشد.

 بيمه ارزش اضافی:

باتوجه به ماده ۵ شرایط عمومی بیمه باربری چنانچه بین بیمه گر و بیمه گزار توافق نشده باشد، قیمت کالای مورد بیمه معادل مجموع قیمت خرید کالا، هزینه حمل و سایر هزینه های متعارف خواهد بود. باتوجه به قوانین و شرایط عمومی آئین نامه بیمه باربری و حمل و نقل، در صورت درخواست ‌بیمه‌گزار،‌ می‌توان بابت کرایه حمل، عدم النفع و سایر هزینه ها، سرمایه بیمه شده را اضافه نمود.

یکی از ابزارهای شناسائی مؤلفه‌های تشکیل دهنده ارزش کالای مندرج در فاکتورها برای محموله‌های بین المللی، استفاده از شرایط اینکوترمز‌ می‌باشد. به عنوان مثال فاکتورهای صادره تحت شرایط FOB شامل هزینه حمل نمی شود.

اما درخصوص عدم النفع صرفنظر از شرایط اینکوترمز، بیمه گر می تواند درصورت تقاضای بیمه گزار ،بادریافت حق بیمه متعلقه خسارت عدم النفع مربوز به این بیمه نامه را به مقدار مورد توافق (حداکثر به میزان ۱۰درصد قیمت کالای مورد بیمه مندرج در این ماده )بیمه نماید.

 قرارداد‌های متحدالشکل خرید و فروش کالا (اینکوترمز)

اینکوترمز مجموعه ای ازمقررات بین المللی برای تفسیر اصطلاحات رایج مورد استفاده در تجارت بین المللی است تا از چندگانگی تفسیر این اصطلاحات درکشورهای مختلف جلوگیری شود.

در اینجا به سه کاربرد اصلی اینکوترمز اشاره‌ می‌کنیم:

  • تعیین حدود مسئولیت و وظایف خریدار و فروشنده.
  • نحوه تقسیم هزینه ها.
  • تعیین نقطه انتقال مسئولیت (ریسک).

 موارد مشمول اضافه نرخها :

  • حمل كالا با كشتي غير طبقه بندي
  • حمل كالا با موتور لنج ، دوبه ، بارج ، لندینگ کرافت
  • در صورتی که تمام یا بخشی از مورد بیمه بر روی عرشه کشتی حمل گردد و بر همین اساس بارنامه بصورت حمل روی عرشه صادر شده باشد، مسئولیت بیمه گر در قبال تلف یا آسیب وارده به آن قسمت از مورد بیمه مادامی که بر روی عرشه کشتی قرار گرفته است محدود به خطرات مندرج در کلوز C می باشد مگر اینکه بطور صریح در ازاء حق‌بيمه اضافي (درصورت درخواست بيمه‌گر) توافق دیگری شده باشد. در مورد کالاهایی که در کانتینر فلزی تمام بسته قرار گرفته باشند یا شرایط آنها به گونه ای بوده که درعرف کشتیرانی این گونه حمل را مجاز تلقی نماید از این شرط مستثنی می باشند.
  • در صورتیکه سن کشتی بالاتر از سن مقرر در کلوز باشد می بایست طبق جدول اضافه نرخ ، حق بیمه مربوطه اخذ گردد.

 موارد مشمول تخفیف:

در صورت حمل کالا با کانتینر از مبداء تا مقصد نهایی مندرج در بیمه نامه، ۲۰ درصد تخفیف در حق بیمه منظور خواهد شد.

در صورت حمل کالا با کانتینر از مبدأ تا بندر مقصد مندرج در بیمه نامه، ۱۰ درصد تخفیف در حق بیمه منظور خواهد شد.

در صورت حمل کالا با هواپیما یا قطار از مبداء تا مقصد مندرج در بیمه نامه، به ترتیب ۲۵ درصد و ۱۰درصد تخفیف در حق بیمه منظور‌ می‌شود.

در صورت حمل کالا از کشورهای همسایه، حق بیمه شامل ۲۰ درصد تخفیف‌ می‌گردد. (به استثنای کشورهای همسایه که در آنها جنگ یا شرایط ناپایدار سیاسی وجود دارد.)

درصورت پرداخت نقدی، حق بیمه ۱۰ درصد تخفیف محاسبه خواهد شد.